bilgineferi.com

Linux’u duyan çoğu kişi Linux’un sadece programcılar tarafından kullanılan karmaşık bir işletim sistemi olduğunu düşünür. Linux komut kullanmayı gerektirdiği için bu işletim sistemini kullanmayı düşünen hemen hemen herkes ürperir! Ancak Linux komutları herkes için yararlıdır.

Linux nedir?

Linux, Linux çekirdeği bazlı açık kaynaklı Unix işletim sistemleri ailesidir. Buna Linux bazlı en popüler Ubuntu, Fedora, Mint, Debian vb. gibi sistemler de dahildir. Kesin olmak gerekirse, bu sistemlere dağıtım adı verilmektedir.

1991‘de piyasaya sürüldüğünden beri açık kaynaklı doğasından dolayı popülerliği artmaya devam etmiştir. Herkes Linux’u özgürce düzenleyebilir ve kendi adı altında yeniden dağıtabilir.

Bir Linux işletim sistemini kullanırken kabuk da kullanmanız gerekir. Kabuk, işletim sisteminin hizmetlerine erişim veren bir arayüzdür. Birçok Linux dağıtımı kullanıcılarına kullanım kolaylığı sağlamak için kabuğu olarak grafiksel kullanıcı arayüzü (GUI) kullanmaktadır.

Bununla beraber, bir komut satırı arayüzü (CLI) kullanmak daha fazla önerilir çünkü daha güçlü ve etkilidir. GUI üzerinden çok aşamalı işlemler gerektiren görevler CLI’a birkaç komut girerek saniyeler içinde yapılabilir.

Eğer Linux kullanmayı düşünüyorsanız temel Linux komutları ve kullanımları nelerdir bilmek fazlasıyla işinize yarayacaktır. Bu rehberimizde 35 adet temel Linux komutu öğreneceksiniz.

Linux Komutları

Komutların listesine geçmeden önce komut satırını açmalısınız. Eğer komut satırı arayüzü hakkında şüpheniz varsa bu CLI rehberine göz atın.

Kullandığınız dağıtıma göre adımlar farklı olsa da komut satırını genellikle Araçlar kısmında bulabilirsiniz.

İşte temel linux komutları ve kullanımları:

1. pwd komutu

pwd komutunu hangi dizinde (klasörde) olduğunuzu bulmak için kullanın. Sonuç olarak, komut size kesin ve tam bir konum verecektir. Konum genellikle bir bölme işaretiyle (/) başlar. İşte size tam bir konum örneği /home/kullaniciadi.

2. cd komutu

Linux dosya sisteminde gezinmek için cd komutunu kullanın. Bulunduğunuz mevcut dizine bağlı olarak ya tam konum ya da dizinin adını gerektirir.

Diyelim ki /home/kullaniciadi/Documents dizinindesiniz ve Documents‘ın alt dizini olan Photos‘a gitmek istiyorsunuz. Bunu yapmak için tek yapmanız gereken cd Photos komutunu girmektir.

Bir başka örnek olaraksa diyelim ki tamamiyle yeni bir dizine /home/kullaniciadi/Movies geçmek istiyorsunuz. Bu durumda cd ve daha sonra da dizinin tam konumunu girmeniz gerekmektedir.

Eğer daha hızlı konum değiştirmek istiyorsanız bazı kısayollar mevcuttur:

    cd .. (iki noktayla) bir üst dizine gitmek için
    cd direkt olarak ana klasöre gitmek için
    cd- (tireli) bir önceki dizine gitmek için

Ek olarak, Linux kabuğu büyük küçük harfe duyarlıdır. Bu yüzden dizinin adını olduğu gibi girmelisiniz.

3. ls komutu

ls komutu bir dizinin içeriğini görmek için kullanılır. Varsayılan olarak, bu komut mevcut dizinin içeriğini görüntüleyecektir.

Eğer başka dizinlerin içeriğini görmek istiyorsanız ls ve dizinin konumunu girmelisiniz. Örneğin, Documents‘ın içeriğini görmek için ls /home/kullaniciadi/Documents komutunu girin.

ls komutu ile kullanabileceğiniz bazı varyasyonlar mevcuttur:

    ls -R alt dizinlerdeki bütün dosyaları da listeleyecektir
    ls -a bütün gizli dosyaları gösterecektir
    ls -al izinler, boyut, sahip gibi detaylı bilgilerle dosyaları ve dizinleri listeleyecektir

4. cat komutu

cat Linux’da sıklıkla kullanılan komutlardan biridir. Standart çıktıdaki (sdout) bir dosyanın içeriğini görmek için kullanılır. Bu komutu çalıştırmak için önce cat, daha sonra da dosya adını ve uzantısını girin. Örneğin: cat dosya.txt

İşte cat komutunu kullanmanın diğer yolları:

    cat > dosyaadi yeni bir dosya oluşturur
    cat dosyaadi1 dosyaadi2> dosyaadi3 iki dosyayı (1 ve 2) birleştir ve sonucu yeni bir dosyada (3) depolar
    bir dosyayı büyük veya küçük karakterli olarak değiştirmek için cat dosyadi | tr a-z A-Z >sonuc.txt

5. cp komutu

cp komutunu mevcut dizinden dosyaları kopyalamak için kullanın. Örneğin, cp ornek.jpg /home/kullaniciadi/Pictures komutu ornek.jpg dosyasının Pictures dizininde bir kopyasını oluşturur.

6. mv komutu

Linux komutları listemizdeki sıradaki komut ise mv komutu. Bu komutun ana kullanımı dosyaları taşımaktır ancak dosyaları yeniden adlandırmak için de kullanılabilir.

Bu komutun kullanımı da cp komutuna oldukça benzerdir. Önce mv, daha sonra dosyanın adı ve hedef dizini girmelisiniz. Örneğin: mv dosya.txt /home/kullaniciadi/Documents.

Dosyaları yeniden adlandırmak için gereken söz dizimi ise mv eskiad.ext yeniad.ext

7. mkdir komutu

mkdir komutunu yeni bir dizin oluşturmak için kullanın. Örneğin, mkdir Muzik, Muzik adlı yeni bir dizin oluşturacaktır.

Ekstra mkdir komutları da bulunmaktadır:

    Başka bir dizin içinde yeni bir dizin oluşturmak için bu basit Linux komutunu kullanın mkdir Music/Yenidosya
    Mevcut iki dizin arasında yeni bir dizin oluşturmak için p seçeneğini kullanın. Örneğin mkdir -p Music/2020/Newfile yeni “2020” dosyasını oluşturacaktır.

8. rmdir komutu

Eğer bir dizin silmeniz gerekirse rmdir komutunu kullanın. Ancak, rmdir sadece boş dizinleri silmenize izin verir.

9. rm komutu

rm komutu ise dizinleri içindekilerle birlikte silmek için kullanılır. Eğer sadece dizini silmek istiyorsanız, rmdir’e bir alternatif olarak rm -r kullanın.

Not: Bu komuta fazlasıyla dikkat edin ve hangi dizinde olduğunuzu kontrol edin. Bu her şeyi silecektir ve geri dönüşü yoktur.

10. touch komutu

touch komutu komut satırı üzerinden yeni boş dosyalar oluşturmanızı izin verir. Örnek olarak Documents dizini altında Web adlı bir HTML dosyası oluşturmak için touch /home/kullaniciadi/Documents/Web.html girin.

11. locate komutu

Bu komutu tıpkı Windows’daki search komutu gibi bir dosyanın konumunu bulmak için kullanabilirsiniz. Üstelik bu komutu onu büyük küçük harf duyarlılığını kaldıracak -i seçeneği ile bu komutla dosyanın adını hatırlamasanız bile arama yapabilirsiniz.

İki ya da ikiden fazla kelime içeren bir dosyayı aramak için yıldız işareti (*) kullanın. Örneğin, locate -i okul*not komutu “okul ve “not” kelimelerini içeren bütün dosyaları büyük veya küçük karakter farketmeksizin arayacaktır.

12. find komutu

locate komutuna benzer olarak find komutu da dosya aramak için kullanılır. Farkı ise komutu belirli bir dizinde dosyalar bulmak için kullanılmasıdır.

Bir örnek olarak /home/ -name notlar.txt komutu notlar.txt adlı bir dosyayı ana dizinde ve alt dizinlerinde aramak için kullanılır.

find komutunun diğer varyasyonlarıysa:

    Mevcut dizindeki dosyaları bulmak için find . -name notlar.txt
    Dizin aramak için / -type d -name notlar. txt

13. grep komutu

Günlük kullanım için oldukça kullanışlı olan bir başka komutsa grep‘tir. grep komutu belirli bir dosyadaki metinde arama yapmak için kullanılır.

Örnek vermek gerekirse, grep mavi notdefteri.txt notdefteri dosyasında mavi kelimesini arayacaktır. Bu kelimeyi içeren kelimeler tam olarak gösterilecektir.
14. sudo komutu

“SuperUser Do” kısaltması olan bu komut yönetici veya kök izinlerini gerektiren görevleri yapmanıza izin verir. Ancak, bu komut günlük kullanım için önerilmez çünkü yanlış bir şey yaparsanız hata oluşması oldukça kolaydır.

15. df komutu

Linux komutları listemizde 15. sırada olan df komutunu sistemin disk alanı kullanımını yüzdesel ve KB(kilobayt) olarak öğrenmek için kullanabilirsiniz. Eğer raporu megabayt olarak görmek isterseniz df -m kullanın.

16. du komutu

Eğer bir dosyanın veya dizinin ne kadar alan kapladığını kontrol etmek istiyorsanız du (Disk Usage – Disk Kullanımı) komutunu kullanmalısınız. Ancak, disk kullanımı özeti normal boyut formatı yerine disk blok numalarını gösterecektir. Eğer özeti bayt, kilobayt ve megabayt formunda görmek istiyorsanız komut satırına -h seçeneğini ekleyin.

17. head komutu

head komutu herhangi bir metin dosyasının ilk satırını görüntülemek içni kullanılır. Varsayılan olarak, ilk on satır gösterilecektir ancak bu rakamı istediğiniz gibi değiştirebilirsiniz. Örneğin, eğer ilk beş satırın görüntülenmesini istiyorsanız head -n 5 dosyaadi.ext komutunu girin.

18. tail komutu

Bu komut head komutuna benzer bir fonksiyona sahiptir. İlk satırları göstermek yerine tail komutu bir metin dosyasının son on satırını görüntüleyecektir.

19. diff komutu

difference‘ın kısaltılmışı olan diff komutu iki dosyanın içeriğini satır satır karşılaştırır. Dosyaları analiz ettikten sonra uymayan satırları sonuç olarak verecektir. Programcılar bu komutu programda değişiklik yapmak için sıklıkla bütün kaynak kodunu yeniden yazmak yerine kullanır.

Bu komutun en basit formu diff dosya1.ext dosya2.ext‘dir.

20. tar komutu

tar komutu birden fazla dosyayı bir tarball‘a arşivlemek için yaygın olarak kullanılır. tarball, zip formatına benzer bir formattır ancak sıkıştırmak tercihe bağlıdır.

Bu komut mevcut bir arşive yeni dosyalar eklemek, bir arşivin içeriğini listelemek, bir arşivden içerik çıkarmak vb. gibi türlü fonksiyonlara sahip olduğu için oldukça karmaşıktır. Diğer fonksiyonlar hakkında bazı pratik örneklere göz atarak daha fazla bilgi edinebilirsiniz.

21. chmod komutu

Linux komutları listemizdeki bir başka önemli komut ise chmod‘dur. chmod dosyaların ve dizinlerin okuma, yazma ve çalıştırma izinlerini değiştirmek için kullanılır. Bu komut biraz karmaşık olduğundan doğru şekilde kullanabilmek için bu rehberi (ing) okuyabilirsiniz.

22. chown komutu

Linux’da bütün dosyaların belirli bir sahibi vardır. chown komutu bir dosyanın sahipliğini belirli bir kullanıcıya transfer etmek için kullanılır. Örneğin, chown linuxkullanicisi2 dosya.ext linuxkullanicisi2‘yi dosya.ext‘nin sahibi yapacaktır.

23. jobs komutu

jobs komutu bütün işleri durumlarıyla birlikte görüntüleyecektir. Bir iş basitçe kabuk tarafından başlatılmış bir işlemdir.

24. kill komutu

Eğer yanıt vermeyen bir program varsa kill komutunu kullanarak programı elle sonlandırabilirsiniz. Bu komut yanıt vermeyen uygulamaya belirli bir sinyal yollayacak ve uygulamaya kendini sonlandırması için talimat verecektir.

Toplamda kullanabileceğiniz kırkaltı sinyal bulunmaktadır ancak genellikle bu iki sinyal kullanılmaktadır:

    SIGTERM (15) — bir programının çalışmayı durdurmasını ister ve durumunu kaydetmesi için ona biraz zaman verir. Eğer kill komutunu girerken sinyali belirlemezseniz bu sinyal kullanılacaktır.
    SIGKILL (9) — programları zorla hemen sonlandırır. Kaydedilmemiş durumu kaybetmiş olursunuz.

Sinyallari bilmenin dışında ayrıca sonlandırmak istediğiniz programın işlem kimlik numarasını (PID) bilmeniz gerekmektedir. Eğer PID’i bilmiyorsanız ps ux komutunu çalıştırın.

Hangi sinyali kullanacağınızdan ve programın PID’ini bildiğinizden emin olduktan sonra aşağıdaki söz dizimini girin:

kill [sinyal seçeneği] PID.

25. ping komutu

ping komutunu bir sunucuya bağlantınızı kontrol etmek için kullanın. Örneğin, ping google.com komutunu girerek Google’a bağlanıp bağlanamadığınızı öğrenebilir ve yanıt süresini ölçebilirsiniz.

26. wget komutu

Linux komutları oldukça kullanışlıdır. wget komutunun yardımıyla İnternet’ten dosya bile indirebilirsiniz. Bunu yapmak için wget ve daha sonra ise indirmek istediğiniz dosyanın bağlantısını girin.

27. uname komutu

Kısaltılmışı Unix Name olan uname komutu Linux sisteminiz hakkında makine adı, işletim sistemi, çekirdek vb. gibi bilgileri verecektir.

28. top komutu

Windows’daki Görev Yöneticisi’nin bir eşleniği olan top komutu çalışmakta olan programların listesini ve bu programların ne kadar CPU kullandığını gösterecektir. Sistem kaynakları kullanımını izlemek oldukça kullanışlıdır ve özellikle de fazla sistem kaynağı kullanan programları sonlandırabilmeniz için size yardımcı olacaktır.

29. history komutu

Linux’u bir süre kullandıktan sonra her gün yüzlerce komut çalıştırdığınızı fark edeceksiniz. Eğer daha önce girdiğiniz komutları görmek istiyorsanız history komutunu çalıştırabilirsiniz.

30. man komutu

Hangi komutun hangi işleve sahip olduğunu unuttunuz mu? Hiç merak etmeyin. Linux komutları listemizdeki son komut olan man komutunu kullanarak komutları Linux kabuğundan öğrenebilirsiniz. Örneğin, man tail komutunu girmek tail komutunun kullanım talimatını gösterecektir.

31. echo komutu

Bu komut bir dosyaya veri taşımak için kullanılır. Örneğin “Merhaba, benim adım Gökhan” yazısını isim.txt adlı dosyaya eklemek için kullanacağınız komut echo Merhaba, benim adım Gökhan >> isim.txt olacaktır.

32. zip, unzip komutu

Dosyalarını bir zip dosyasına sıkıştırmak için zip komutunu, sıkıştırılmış dosyaları bir zip arşivinden çıkarmak içinse unzip komutunu kullanın.

33. hostname komutu

Eğer host’un veya ağın adını bilmek istiyorsanız hostname komutunu girin. Bu komutun sonuna -I eklemek ağınızın IP adresini görüntüleyecektir.

34. useradd, userdel komutu

Linux çok kullanıcılı bir sistem olduğundan aynı anda birden fazla kişi aynı sistemle aynı anda etkileşime geçebilir. useradd komutu yeni bir kullanıcı eklemek için kullanılırken passwd komutu bir kullanıcı hesabına şifre eklemek için kullanılır. Gökhan adlı yeni bir kullanıcı kişi eklemek için useradd Gökhan komutunu ve bu kullanıcıya şifre eklemek için passwd 123456789 komutunu girin.

Bir kullanıcıyı silmek yeni bir kullanıcı eklemeye oldukça benzerdir. Kullanıcının hesabını silmek için userdel KullaniciAdi söz dizimini girmeniz yeterli olacaktır.
İlave Öneriler ve İpuçları

Eğer terminal çok fazla geçmiş komutlarla dolduysa clear komutunu girerek terminali temizleyin.

Yazdığınızı otomatik olarak tamamlamak için TAB tuşuna basın. Örneğin, eğer Documents yazmak istiyorsanız komutu yazmaya başlayın (cd Docu ile başlayın ve daha sonra ise TAB tuşuna basın) ve terminal gerisini dolduracak ve cd Documents olarak size gösterecektir.

Ctrl+C ve Ctrl+Z ise şu anda çalışan herhangi bir komutu durdurmak için kullanılır. Ctrl+C komutu durduracak ve sonlandıracaktır, Ctrl+Z ise komutu sadece durduracaktır.

Eğer terminali Ctrl+S tuşlarına basarak terminali dondurursanız Ctrl+Q tuşlarına basarak bunu geri alabilirsiniz.

Ctrl+A tuşlarıysa sizi satırın başına alırken Ctrl+E ise sizi sona götürür.

Tek bir komutta birden fazla komutu çalıştırabilirsiniz. Bunun için “;” kullanarak onları ayırın. Örneğin Komut1; Komut2; Komut3. Veya && kullanarak ikinci veya üçüncü komutun sadece bir önceki komut başarılı olursa çalışmasını sağlarsınız.
Sonuç

Linux komutları kullanıcıların görevleri kolay ve verimli biçimde çalıştırmalarına yardımcı olur. Bazı basit Linux komutları hatırlaması zor olabilir ancak sıkı çalışmayla hiçbir şey imkansız değildir.

kral2022-01-09 14:04:40

Temel Linux komutları







Komut satırı kısayol tuşları

Bash, zsh, sh vb. GNU işletim sistemi için bir kabuk ya da başka bir
deyişle komut dili yorumlayıcılarıdır. Aşağıdaki kısayol tuşlarının
bazıları komut dili yorumlayıcılarında farklılık gösterebilir.
Kısayol tuşlarından çalışmayan olursa şu yöntemi deneyebilirsiniz:
Terminal alanı sağ tık -> Tercihler -> Kısayol atamaları(tam ismi
aklıma gelmiyor.) olan kısmı seçerseniz, çalışmayan kısayol tuşunuzla
çakışan var mı diye bakabilirsiniz. Başka sebebi de olabilir.

Ctrl + Alt + F1

Bir sonraki terminale geçmektedir. Birçok Linux dağıtımı açılışla
birlikte altı standart terminal açar. Bunlar tamamen birbirinden
bağımsızdırlar ve eş zamanlı çalışırlar. Yani birinde bir işlem
yapılmaya devam ederken bir diğerine geçip başka bir işleme
başlayabilirsiniz.

Ctrl + Alt + T veya Super + T(Super klavyelerde pencere şeklindeki tuştur.)

Terminal ekranını açar.

Ctrl + Shift + W

Terminal sekmesini kapatır..

Ctrl + A

İmlecin bulunduğu komut satırında, imleç en başa gider. Yazılar silinmez.

Ctrl + E

İmlecin bulunduğu komut satırında, imleç en sona gider. Yazılar silinmez. İngilizce'de end son demek.

Alt + F

İmlecin bulunduğu kelimenin sonuna gider. İngilizce'de forward ileri demek.

Alt + B

İmlecin bulunduğu kelimenin başına gider. İngilizce'de backward geri demek.

Ctrl + F

İmlecin bulunduğu karakterin önündeki karaktere gider.

Ctrl + B

İmlecin bulunduğu karakterin arkasındaki karaktere gider.

Ctrl + U

İmlecin bulunduğu yerden satırın başına kadar ki kısmı keser(panoya
ekler.) Daha sonra terminalin yapıştır tuşu Ctrl + Y ile terminalde
yapıştırabilirsiniz.

Ctrl + Y

Terminalde son kestiğimizi imlecin bulunduğu yere yapıştırır.

Ctrl + W

İmlecin bulunduğu kelimenin öncesini siler, bulunduğu kelime dışındaki diğer kelimeleri silmez.

Ctrl + K

İmlecin bulunduğu yerden satırın sonuna kadar ki kısmı keser(panoya ekler.)

Alt + T

Bu kısayol tuşu, imleç boşluktaysa kendisinden önceki iki kelimeyi
ya da imleç kelimenin üzerindeyse üzerinde bulunduğu kelimeyi ve önceki
kelimeyi yer değiştirir.

Alt + L

İmleçten sonraki bütün harfleri küçük harf(lowercase) yapar.

Alt + U

İmleçten sonraki bütün harfleri büyük harf(uppercase) yapar.

Alt + C

İmlecin üzerinde bulunduğu harfi büyük yapar ve imleç kelimenin sonuna gider.

Alt + D

İmlecin üzerinde bulunduğu harf ile beraber kelimenin sonuna kadar keser.

Alt + .

Önceki komuttaki son kelimeyi yazdırır.

Ctrl + T

İmleçten önceki iki karakteri yer değiştirir.

Ctrl + R

Önceden kullandığınız komutları aratır.

Ctrl + G

Ctrl + R'deyken bulduğunuz komuta girmeden direk çıkar.

Ctrl + J

Ctrl + R'deyken bulduğunuz komutu çalıştırmadan kopyalamanızı sağlar. Değişiklik yapabilirsiniz.

Alt + R

Ctrl + R'deyken bulduğunuz komutu değiştirdiysek, değişiklikten
önceki haline geri getirir. Bir daha bu kısayolu kullanırsak yaptığımız
değişikliğe döner.

Ctrl + P

Geçmişte kullanılan komutları geriye doğru komut satırına getirir. Yukarı tuşu ile aynı işlevi görür.

Ctrl + N

Komut geçmişinde ileri doğru gitmemizi sağlar. Aşağı tuşu ile aynı işlevi görür.

Ctrl + L

Ekranı temizler. Clear komutu ile aynı işlev.

Ctrl + Alt + F7

Daha önceden açmış olduğunuz sonra CTRL + Alt + F1 ile çıktığınız X
oturumuna geri döner. Burada önemli nokta bunun altı konsollu bir
sistemde geçerli olmasıdır. Eğer sisteminizde dört konsol varsa büyük
ihtimalle bu işin tuşu F7 değil F5 olacaktır.

Ctrl + Alt + Fn (n=7-12)

n numaralı X terminaline geçer. Birden fazla X kullanmak mümkün olduğu için bunlar arasında geçiş yapabilirsiniz.

Tab (sekme)

Yazmakta olduğunuz komutu tamamlar (text terminalde). Mesela README
dosyasını okutmak için more RE yazıp TAB'a basarsanız o anda
bulunduğunu dizindeki RE ile başlayan dosyaların listesini görürsünüz,
eğer tek dosya varsa satır tamamlanır. Aynı şey komut isimleri için de
geçerlidir, bas yazıp taba bastığınızda hemen basename diye komutun
tamamlandığını görürsünüz Daha önceden girilmiş
komutlar arasında gidip gelmenizi sağlar.

Tab Tab

Tab'la eşleştirme olmadığında bir daha tıklarsanız olası komutları gösterir.

Shift + PgUp

Terminal çıktısında ileri geri hareket etmenizi sağlar (ekrandan çıkmış olan yazıları görmek vs.)

Ctrl + Alt + (+)

(X de) Bir sonraki ekran çözünürlüğüne geçmenizi sağlar. Tanımlı
modlar /etc/X11/XF86Config dosyasında durmaktadır. En büyük ekran modu
Virtual Screen boyutunu tanımlar.

Ctrl + Alt + BkSpc

(X de) Her şeyi iptal edip X'den çıkmanızı sağlar.

Ctrl + Alt + Del

Sistemi kapatıp reboot (baştan başlatmak) etmek anlamına gelir.
Konsoldaki shutdown (kapat) komutu gibi davranır. Reset (Sıfırlama)
tuşuna basmayıp bunu tercih etmeniz gerekir.

Ctrl + C

Mevcut komutu durdur. Genelde konsoldaki basit komutlar için kullanılır.

Ctrl + D

Eğer sizden girdi kabul eden bir konsol komutundaysanız dosya sonu
(EOF) yollar, promptaysanız logout olursunuz. O yüzden iki defa
basmayın.(Geçerli kabuk oturumundan çıkar.)

Ctrl + S

Uzun çıktı içeren komutların çıktı vermesini durdurur. Komut çalışmaya devam eder.

Ctrl + Q

Ctrl + S'den sonra kullanılırsa komutun çıktı vermesini sağlar.

Ctrl + Z

Çalışmakta olan komutu duraklatır. Duraklatılan komut bg ile arka
planda çalışır. fg ile ön planda çalışır. jobs ile duraklatılan
programlar görünür.

Farenin orta tuşu

Genelde bir başka pencerede seçilmiş bir yazıyı paste etmeye
(yapıştırmaya) yarar. Burada dikkat edilecek nokta Linux altında (KDE ve
bazı özel programların istisnası ile) kopyala+yapıştır işleminin
Windows'tan farklı olmasıdır. Bir yazıyı seçerseniz, o seçili olduğu
sürece yapıştırılabilir olur (bir kez paste edildikten sonra zaten
bufferda kalır) yani bir kopyalama emri vermeniz gerekmez, seçip
yapıştıracağınız yere gidip orta tuşa basmanız yeter. Konsolda
kullanılabilmesi için gpm çalışıyor olması gerekir

Shift + Insert

Yapıştırma işlemini klavyeden yapar.

Temel Linux komutları

Bilgi edinme komutları

KOMUT (KOMUT SATIRINDA YAZILIŞI)
AÇIKLAMA

pwd
Bulunduğunuz dizinin ismini verir.

hostname
Makinanın konak ismini verir.

whoami
Sisteme giriş yaparken yazdığınız kullanıcı isminizi verir.

id [kullanıcı_ismi]
Kullanıcının kullanıcı kimliği, birincil grup kimliği ve üyesi olduğu grupları gösterir.

date
Sistem tarihi göstermek ya da değiştirmek için kullanılır.Tarihin
yerele özgü gösterimle basılmasını isterseniz date +%c yazın. Örneğin
"tr_TR" yereli için sadece date komutu Prş Eki 23 21:31:06 EEST 2003
basarken date +%c komutu Prş 23 Eki 2003 21:31:19 EEST basar.date
102321322003 komutu sistem tarihini Prş Eki 23 21:32:00EEST 2003
yapar.Donanım saatini değiştirmek için setclock komutunu kullanmanız
gerekir.

time
Belli bir komutun işlemini bitirmesinin ne kadar süre tuttuğunu
gösterir. Örneğin, bir dizinin listelenme süresini time ls ile
öğrenebilirsiniz.

who
O an sistemde bulunan kullanıcıların kullanıcı isimlerini, hangi
uçbirimlerde çalıştıklarını ve sisteme giriş tarih ve saatlerini
gösterir.

finger [kullanıcı_ismi]
Belli bir kullanıcı hakkındaki bilgi verir.

last
Sisteme en son giriş yapmış kullanıcıların bugünden geriye doğru listesi.

more
more sayesinde sayfa sayfa okuyabilirsiniz.

uptime
Makinanın ne kadar süredir açık olduğu bilgisini verir.

tty

Bu komutu yazdığınız terminalin ismini bildirir.

ps
Kullanıcının kullandığı uçbirimde çalıştırmakta olduğu komutların ve süreçlerin listesi.

more
Sistemin açılışından beri çalışmakta olan bütün süreçlerin listesi.

top
Temel sistem durumu, çalışmakta olan süreçler ne kadar bellek/işlemci kullandıkları vs.

uname -a
Sistem hakkında çekirdek sürümünü, işlemci türü gibi bilgiler.

free
Bellek kullanımını gösterir.

df -h
Bağlı sabit disk bölümlerinin doluluk oranlarını gösterir.

du -sk [dizin]
Belirtilen dizin in (belirtilmezse bulunduğunuz dizinin) içeriğinin diskte kapladığı alanın kB cinsinden boyutunu verir.

cat /proc/interrupts
Çekirdek tarafından tanımlanmış sistem kesmelerinin listesi.

cat /proc/version
Linux çekirdeğinin sürüm bilgileri.

cat /proc/filesystems
Çekirdekte tanımlı kullanılabilecek dosya sistemlerinin listesi.

cat /etc/printcap
Yazıcıların düzeni.

lsmod
Yüklü çekirdek modüllerinin listesi.

set, declare, export
Üçü de kabukta tanımlı ortam değişkenlerinin listesini verir. Tümünü (miras alınanlar dahil) sadece declare verir.

echo
$PATH - PATH ortam değişkeninin değerini gösterir. PATH, kullanıcı
tarafından çalıştırılabilecek yazılımların aranacakları yerleri kabuğa
bildirmek için kullanılır.

more
Sistem açılışından itibaren çekirdek tarafından üretilen iletiler.
Bu iletiler /proc/kmsg dosyasında bulunur ve dmesg komutu sadece
tampondaki son iletileri gösterir.

Genel amaçlı komutlar

help Kabuk komutlarının listesini gösterir. Bu komutların herbiri için help komut_ismi komutu ile yardım alabilirsiniz.

'komut_ismi --help Söz konusu komut ile ilgili yardım iletisi basar (varsa).

man başlık Sistemdeki kılavuz (man) dosyaları. Bir komut hakkında olabildiği gibi bir dosya ya da bir işlev hakkında da olabilir.

apropos başlık söz konusu başlıkla ilgisi olan komutların listesi.

ls O an bulunulan dizinin içeriğini listeler.

ls -al | more O an bulunulan dizindeki bütün dosyaları
gösterir (. ile başlayan gizli dosyaları da) Komut burada more komutuna
yönlendirilmiştir, bu sayede çıktının bir ekrandanfazla olması
durumunda bir ekranlık çıktıdan sonra devamını göstermek için bir tuşa
basmanız gerekir.

cd dizin dizin dizinine geçilir; dizin verilmezse ev dizinine geçilir.

cp kaynak hedef Bir yerdeki dosya ya da dizinleri başka bir
yere kopyalamak içindir. Unix'lerde genelde bu tür komutlarda her zaman
kaynak önce hedef sonra yazılır.

mcopy kaynak hedef DOS'tan Unix'e ya da tersine (disketi
bağlamanız şart değil) bir dosyayı başka bir yere kopyalar.Aynı mantıkta
çalışan mdir,mcd,mren,mmove,mdel,mmd,mrd,mformat gibi komutlar da
vardır.

ln hedef [isim] Sözkonusu hedef e sabit bağ oluşturur.
Sözkonusu dosyalar iki yerde de var gibi gözükür, herhangibir değişiklik
diğerini de etkiler,biri silindiğinde diğeri kalır. Sabit bağların
kısıtlamaları, bağ dosyası ile asıl dosyanın aynı dosya sistemi içinde
olması gerekliliği ve

dizinlerle özel dosyalara sabit bağ verilememesidir.

ln -s hedef [isim] hedef 'e bir sembolik bağ dosyası (isim verilmezse hedef ile aynı isimde) oluşturur.

Sembolik bağda hedef 'in nerede bulunacağının bilgisi vardır.
Sembolik bağlar dizinler için de kullanılabilir. Tek sorunu hedef
silindiğinde bağ bozulmuş olur.

rm dosya ... Verilen dosya ları siler. Sileceğiniz dosyanın sahibi olmanız gerekir.

mkdir]] dizin dizin dizinini oluşturur.

rmdir]] dizin ... Belirtilen dizin 'ler boşsa silinir.

rm -r dosya ... Dosya ve dizinleri ve dizinlerin içindeki
dizinleri ardarda siler. Root olarak kullanırken dikkat edin, çünkü
herşeyi silebilirsiniz!.

exit ... Konsoldan çıkar. Eğer terminalde ilk açtığınız kullanıcıda değilseniz, ilk açtığınız kullanıcıya geçiş yapar.

cat dosya | more Bir dosyayı sayfa sayfa görüntülemek için kullanılır.

less dosya Önceki komuta eşdeğerdir, biraz daha fazla özellikleri vardır

vim]] dosya Bir metin dosyasını düzenlemek için kullanılır.
Aynı türden nano, joe, mcedit gibi metin düzenleyicileri de
kullanabilirsiniz, ancak vim ile UTF-8 kodlu metinleri de
düzenleyebilirsiniz. Diğerleri bunu yapamaz.

find]] / -name "dosya" dosya adlı dosyayı en üst dizinden
itibaren aramaya başlar. Dosya ismi,ve&nbsp gibi arama karakterleri
de içerebilir. Örneğin benim sistemimde "fazlames" dizgesi ile
fazlamesai.net.txt ve fazlamesai.org.txt dosyaları bulunuyor.

locate]] dosyaismi find gibidir, fakat düzenli olarak oluşturulan bir veritabanına bağlıdır, sistemdeki son değişikliklerden haberi olmayabilir.

touch deneme.txt 'deneme' isimli dosyanın oluşturulma ve
düzenleme tarih bilgilerini şu anki tarihe değiştirir. Eğer böyle bir
dosya yoksa sıfır bayt uzunluğunda deneme.txt isimli dosya oluşturur.

xinit Pencere yöneticisi olmayan bir X oturumu açar.

startx Pencere yöneticili bir X oturumu açar. DOS'daki win komutu gibidir.

startx --:1 1 numaralı ekranda X oturumu açar, ilk ekran 0
dır ve komut için öntanımlıdır. Ekranlar arasında
ile geçiş yapabilirsiniz.

xterm Basit bir X uçbirimi açar. Daha hafif sürümleri (rxvt, aterm, eterm gibi) bulunur ve tercih edilir.

shutdown -h now Sistemi durdurur. ATX sistemlerde ayrıca makinayı kapatır.

halt shutdown -h now ile aynıdır. Sistemi durdurur.

reboot shutdown -r now ile aynıdır. Sistemi yeniden başlatır.

Dosya sıkıştırma ve açma komutları

gzip -9 dosya Belirtilen dosya yı en iyi şekilde sıkıştırır ve dosya.gz haline getirir.

bzip2 dosya Belirtilen dosya yı en iyi şekilde sıkıştırır ve dosya.bz2 haline getirir. Çoğunlukla gzip'den daha iyi sıkıştırır.

gunzip dosya.gz gzip ile sıkıştırılmış dosya.gz dosyasını dosya olarak açar.

bunzip2 dosya.bz2 bzip2 ile sıkıştırılmış dosya.bz2 dosyasını dosya olarak açar.

tar -xvf arsiv.tar İsmi arsiv.tar gibi belirtilen (sıkıştırılmamış) arşiv dosyasını bulunulan dizine açar.

tar -zxvf arsiv.tar.gz İsmi arsiv.tar.gz gibi belirtilen sıkıştırılmış arşiv dosyasını bulunulan dizine açar. Dosya uzantısı .tar.gz

olan dosyalardan başka .tgz olan dosyaları da açar.

tar -zxvf arsiv.tar.gz -C dizin Sıkıştırılmış arşiv dosyasını belirtilen dizine açar.

tar -jxvf arsiv.tar.bz2 -C dizin Bzip2 ile sıkıştırılmış arşiv dosyasını belirtilen dizin e açar. (Eski sürümlerde -Ixvf kullanılırdı.)

tar -zcvf arsiv.tar.gz dizin1 dizin2 ... dosya1 dosya2 ...
Belirtilen dizin ve/veya dosya ları arsiv.tar dosyası haline getirir ve
ardından gzip ile sıkıştırıp arsiv.tar.gz haline getirir.

unzip arsiv.zip -d dizin arsiv.zip zip arşivini belirtilen dizin e açar.

unarj e arsiv.arj arsiv.arj arj arşivini açar.

uudecode -o hedef kaynak uuencode ile kodlanmış (genelde eposta ekleri) dosyayı açar.

kral2022-01-09 10:36:30

A'dan Z'ye

A


a2ps: ASCII dosyalarini Postscript formatina cevir

acroread: AcrobatReader pdf-dosyalarini görebilmek icin gerekli olan program

alias: Komuta baska bir isim ver

apropos: Belli bir kelimeyi man sayfalarinda ara

ar: Arsiv olusturmak olusturulmus bir arsivi calismak ya da acmak icin

arch: Processor'un yapisi hakkinda bilgi ver

arp: Host ve IP numarasini göster. (arp = adress resolution protocol)

at ( komutu ya da komutlari daha sonraki bir zamanda çalıştırır)

B


Basename Komutu Kullanımı|basename: Bir dosyanin gercek ismini ver (Üst dizinleri göstermeden)

bash: Bourne Again Shell -> Linux'un standart shell'i

batch: Komutu ya da komutlari daha sonra ki bir zamanda calistir(bknz. at)

bg: Bir programi Ön planda calistir

break: Bir blogu belli bir kosuldan terk et (bknz. continue)

bunzip2: (bknz. bzip2)

bzip2: Bir arsivleme programi

C


cal: Aktuel takvimi göster

calender:Bir randevu hatirlatma programi

case: Coklu seceneklere ayirma komutu

cat: Dosyayi monitöre ver

cc: C derleyicisi (C-compiler)

cd: Dizin degistir

cdrecord:CD kopyalama tool'u

chfn: finger bilgilerinde degisiklik yap

chgrp: Grup degistir

chmod: Bir dosyanin haklarini degistir

chown: Bir dosyanin sahiplerini degistir

chroot: Bir komutu Özel bir root dizininde calistir

chsh: Standart shell i degistir

clear: Monitörü temizle

continue: Bir bloku belli bir kosuldan sonra terk etme ve kaldigin yerden devam et.

cmp: İki dosyayi karsilastir (bknz. comm diff)

comm: Iki dosyayi satir satir karsilastir (bknz. cmp diff)

cp: Dosyayi kopyala

csh: C-Shell -> Yapisi biraz C diline benzeyen bir shell programi

csplit: Bir dosyayi parcalara ayir

cut: Bir dosyadan belli sütunlari kes

D


date: Aktuel zamani göster

deluser: Kullanici sil

delgroup: Grup sil

df: Bellekte ne kadar bos yer oldugunu göster

diff: Iki dosya arasindaki farklari göster (bknz. cmp comm)

do: Belli bir kosuldan sonra bir komutu ya da komut blogunu calistir

done: do blogunun bitimi (bknz. do)

du: Bir dosyanin ya da dizinin bellekte ne kadar yer kapladigini göster

E


echo: Harf dizisini monitöre yaz

ed: Bir editör programi

egrep: Bir dosyanin icinde belli bir harf dizisini ara(bknz. fgrep. grep)

eject: Medium'u disari ver mesela CDROM

emacs: Bir editör programi

elif: if kosulunun saglanmadigi zaman devreye sokulan baska bir if kosulu

else: if kosullarinin saglanmadigi zaman devreye sokulan baska komutu

env: Bütün sistem degiskenlerini göster

esac: case seceneklerinin bitimi (bknz. case)

exec: Komutu calistir

exit: Shell'den cikma komutu

export: Sistem degiskeninin tanimlanmasi

expr: Matematik ifadesini hesapla

F


false: Boolean tipinde "yanlis" degeri

fdformat: Disket formatla

fdisk: Bellegi bölme programi

fg: Programi ön plana al

fgrep: (bknz. egrep grep)

fi: if kosulunun sonu (bknz. if)

file: dosya hakkinda bilgi ver

find: Belli bir dosyayi dizinlerde ara

finger: Sisteme kayitli olan kullanciliari göster ya da kullanici hakkinda bilgi ver

for: Belli komutlari belli bir kosula kadar döngü seklinde calistir

ftp: Dosya transfer programi (ftp = file transfer protocol)

fvwm: Linux icin yapilmis bir masaüstü programi (bknz. fvwm2 gnome kde ...)

fvwm2: (bknz. fvwm)

G

g++: C++ derleyicisi (C++ compiler)

gcc: GNU C derleyicisi

GNOME|gnome: (bknz. fvwm)

Grep Komutu Kullanımı|grep: (bknz. egrep, fgrep)

groupadd: Yeni bir grup olustur

groupdel: Grup sil

groupmod: Grup üzerinde degisiklikler yap

groups: Kullanicinin bagli oldugu gruplari göster

grub: Bir cesit Linux Bootloader (bknz. lilo)

gunzip: (bknz. gzip)

gvim: vi editörünün GUI (graphical user interface: grafiksel kullanıcı arayüzü) versiyonu

gzip: Bir arsivleme programi

H

halt: Sistemi durdur

head: Bir dosyanin ilk satirlarini göster (standart 10 satir) (bknz. tail)

help: Shell komutlarini göster

history: Kullanicini o zamana kadar kullandigi komutlari göster

host: Bir bilgisayarin adini sor

hostid: sistemin host kimligini göster

hostname: sistemin host adini göster

httpd: Apache server'i baslat

httpd2: Apache 2 server'i baslat

İ


id: Kullanicini kullanici kodunu bagli oldugu gruplarin kodunu göster

if: eger" kontrolu


ifconfig: Ağ kartını ayarla


init 0: Sistemi kapat ( bknz. halt shutdown poweroff)


init 1: Sistemi tek kullanicili modus'a gecir (bknz. init S init s)


init 2: Sistemi lokal cok kullanicili modus'a gecir


init 3: Sistemi tam aga bagli sekilde ve cok kullanicili modus'a gecir


init 5: Sistemi tam aga bagli sekilde cok kullancili ve GUI'li modus'a gecir


init 6: Sistemi yeniden baslat


init S:(bknz. init 1)


init s:(bknz. init 1)

J


jar: Java arsiv

java: Java Virtual Machine (JVM)

javac: Java Compiler

javadoc: Java dokumanlari olustur

jdb: Java Debugger

jikes: IBM tarafindan sunulan ve javac'tan daha hizli olan bir Java Compiler

joe: Bir editör programi

K


k3b: KDE'de GUI'li bir CD kopyalama programi

kaffeine: KDE CD VCD DVD vs. oynatma programi

kate: Bir KDE editör programi

kbear: Bir KDE FTP programi

kcalc: Bir KDE hesap makinesi programi

KDE|kde: KDE masaüstü

kernelversion: Hangi kernel versiyonu kullanildigini göster

kmail: KDE Mail programi

konqueror: KDE internet tarayıcı

konsole: Yeni bir konsol ac

kopete: Bir KDE multiple messenger programi

kill: İşlemi bitir

killall: Bütün işlemleri bitir

kwrite: Bir KDE editörü

L


last: Sisteme son kayit olan kisileri göster

less: Herhangi bir çıktıyı monitörde sayfa sayfa göster

lilo: GRUB benzeri bir Linux açılış yükleyicisi

ln: Dosyalar ya da dizinler arasinda link olustur

logname: Oturum adını göster

logout: Sistemden ayril (eger oturum kabuğuyla girildiyse)

lpr: Dosyayi basilmasi icin yaziciya gönder

lprm: Yaziciya gönderilen dokümanlari sil

ls: Dizinde bulunan dosyalari listele

lsmod: Yüklenmis modullari listele

lsb_release [seçenekler] Dağıtıma özgü bilgileri ekrana basar. Örnek kullanım:

lsb_release -a
Distributor ID: Ubuntu
Description: Ubuntu 14.10
Release: 14.10
Codename: utopic

M


mail: Kullancillar arasinda mail yazmayi mümkün kilan mail programi

make: C programini belli bir kurala göre derleyen komut

man: Manual sayfalar dokümanlari

mcedit: Bir editör programi

mkdir: Yeni bir dizin olustur

modprobe: Kernel'a bir module eklemek ya da ondan silmek icin

Mozilla Firefox|mozilla: Bir internet tarayıcı

more: (bknz. less)

mount: Bir aleti bağla

mv: Dosyayi kaydir ya da ismini degistir'

mysql: MySQL veritabani programi

N


nedit: Bir editör programi


newgrp: Yeni bir gruba gir


netstat: Ag baglantilarini görüntüle


netscape: Bir internet tarayıcı


nl: Bir dosyayi satirlari numaralandirarak göster


nslookup: DNS (domain name system) sorgusu

O

opera: Hizli bir internet tarayıcı

P

passwd: Sifre degistir

perl: PERL interpreter

pgrep: Çalışan bir sürecin kendine özel id numarasını bul

PHP|php: PHP interpreter

pine: Bir mail programi

ping: Baska bir bilgisayara ulasabilme sorgusu

poweroff: Sistemi kapat (bknz. init 0)

ps: Calisan işlemleri göster

pwd: Icinden bulunulan dizini göster

Q

quanta: Güzel bir HTML editörü

R


read: Shell'de monitörde girilen girdiyi oku

reboot: Sistemi yeniden baslat (bknz. init 6)

reset: Shell ayarlarini eski ayarlara getir

return: Bir fonksiyonun hesapladigi degeri geri vermesi icin gereken komut

rlogin: Uzaktaki bir bilgisayara baglan (bknz. Telnet)

rm Komutu Kullanımı|rm: Dosyayi sil

rmdir: Dizini sil (dizinin bos olmasi sarti ile)

rpm: Redhat Packet Manager (ama genelde bütün Linux distrolari tarafindan desteklenir)

S


select: Secenek secimi

set: Deger ver

sh: Bourne kabuğu

shift: Kaydir

shutdown: Sistemi kapat (bknz. init 0)

sleep: Belli bir süre ara ver

sort: Siralayarak göster

split: Bir dosyayi parcalara ayir

startx: X-Server baslat

su: Baska bir kullanici adiyla gir ( option verilmezse root sifresi vermek gerekir)

sudo: Bir komutu root
(yetkili kullanıcı) gibi calistir (tabii "sudoers" dosyasi buna izin
veriyorsa normal bir kullanicinin sudoers'i okumaya hakki yoktur).

T


tail: Bir dosyanin son satirlarini göster (standart 10 satir).

talk: Sisteme kayitli olan baska bir kullanici ile sohbet et

tar: Arsiv programi

tcsh: Ilerletilmis bir C-shell

telnet: Uzak bir bilgisayara baglan

then: if kosulu saglaniyorsa bundan sonraki komutlari calistir

time: Bir komutun ne kadar süre harcadigini göster

test: Bir kosulu test et

top: İşlemleri görüntüle

touch: Dosyanin degistirilme zamanini degistir

traceroute: Router takibi

true: Boolean tipindeki "doğru" degeri

U


umask: Bir dosya icin standart haklar belirle

uniq: Siralanmis bir dosya icinde birden fazal ayni satirlari ele

umount: Baglanmis bir aleti sistemden geri cöz (komutun ismi "unmount" degil)

unalias: alias'la degistirilmis komut aliaslarini geri cevir

unrar: Bir Arsivleme programi

until: Bir komutlar blogunu belli bir kosula kadar uygula

unzip: Arsiv programi

useradd: Sisteme yeni bir kullanici ekle

userdel: Sistemden bir kullanici sil

users: Su anda sisteme kayitli olan kullanicilari göster

V


Vi Editörü|vi: Bir metin editörü

vim: Bir editör programi

visudo: sudoers dosyasi üzerinde calis

W


w: Hangi kullanicinin o anda hangi komutu calistirdigini ya da hangi programi kullandigini göster

wait: Belli bir işlemi bekle

wall: Bütün kullanicilara mesaj yolla

wc: Harf kelime ve satir sayma komutu

wget: Belli bir sayfa icerigini agdan yerel PC ye indir

whatis: Bir komutun ne ise yaradigini göster

whereis: Ara

which: Ara

while: Komutlari belli bir kosula kadar döngü halinde calistir

who: Sisteme kayitli olan kullanicilari göster (bknz. finger w)

whoami: Kullanicinin kendisi hakkinda bilgi

windowmaker: Bir destkop

wine: Windows Emulator programi

wish: Pencere kabuğu

write: Bir kullaniciya mesaj gönder

X


xanim: Bir media player

XMMS: *** player

xterm: X Terminal

Y


yast (sadece SuSE): Sistem ayarlari yapmak icin GUI'siz bir tool (yet another setup tool)

yast2 (sadece SuSE): Sistem ayarlari yapmak icin GUI'li bir tool

you (sadece SuSE): YaST online update

Z

zip: Arşivleme programi